eilanden.startpagina.nl/video

In het Verdronken Land van Saeftinghe staat op een verhoging een onderkomen voor mensen en vee. Zoals dit natuurgebied in de Westerschelde er nu bij ligt, zal het eiland Wolphaartsdijk er 1000 jaar geleden uit hebben gezien. Al voor de eerste bedijkingen verhogen bewoners de nederzetting met zand, klei, mest, graven, afval en woningresten. De oudste verwijzing naar het eiland Wolphaartsdijk dateert uit 1105. Zeeland wordt die eeuw getroffen door grote overstromingen. In 1134 starten de bewoners na alweer een stormvloed een bedijkingsoffensief. Het eiland met de kernen Sabbinge en Oostkerke komt binnen een dijkring te liggen. In 1206 of 1208 (precies bij de datum zit een vochtveeg, verder is het document in goede conditie) wordt Aegidius van Sabbinge als getuige genoemd in een oorkonde. De oorkonde bevat de oudste, gedateerde vermelding van de naam Sabbinge. Stormvloed na stormvloed Omstreeks 1250 geeft Wolfert van Borssele opdracht voor de bouw van een kasteel, het latere onderkomen van de Heren van Sabbinge. Tijdens de Sint Aagtenvloed op 5 februari 1288 verdwijnt bijna heel Zeeland onder water. Alleen de hoge duinen op Walcheren en de polder waarin Sabbinge ligt (nu nog steeds + 0,6 meter ANP) overstromen niet. Geschiedschrijver Melis Stoke rijmt hierover: "Al Zeeland verdronc zekerlike, zonder Walcheren en Wolfaersdike". Maar tijdens een zware stormvloed in 1334 verdwijnt nagenoeg het hele eiland Wolphaartsdijk alsnog onder water. De polder rond Sabbinge wordt weer ingedijkt en blijft bewoond. Ad Beenhakker: "Het is het enige, steeds bewoond gebleven deel van het oude eiland Wolphaartsdijk". Pas tijdens de watersnood van 1953 komt de Oud-Sabbingepolder tot de heupen in zeewater te staan. Voornaamste dorp van Wolphaartsdijk Sabbinge is honderden jaren de voornaamste woonkern van het eiland. Daar liggen verder nog de dorpen Hongersdijk, Westkerke en Oostkerke. "Die laatste twee namen geven aan dat Sabbinge het centrum van het eiland was", benadrukt Ad Beenhakker. Hongersdijk en Westkerke verdwijnen tijdens stormvloeden definitief onder water. Oostkerke heet nu Wolphaartsdijk. Sabbinge bouwt omstreeks 1200 de eerste kerk. Rond 1400 maakt de kerk plaats voor een groter Godshuis. Beenhakker: "Woningen die te dicht bij de kerk stonden zijn toen gesloopt of verplaatst om plaats te maken voor het kerkhof. Zo ontstond de mooie ronde Ring". Einde van het eiland In 1809 leggen Rotterdamse speculanten in het oosten de Wilhelminapolder aan. Het waterschap Zeeuwse Eilanden pompt er het eiland Wolphaartsdijk nog steeds vast aan Zuid-Beveland. Tot het eind van de negentiende eeuw bestaat Oud-Sabbinge voornamelijk uit de Ring. Veel gezinnen wonen in arbeidershuisjes bij de boerderijen in de polders. Omstreeks 1900 trekken deze naar Oud-Sabbinge en worden er ook woningen gebouwd langs de toegangswegen. Beenhakker: "De voornaamste uitbreiding vindt plaats langs 't Slop. Deze huidige Prins Bernhardstraat was de verbindingsweg met Oostkerke. Dit soort uitbreidingen vond bijna overal plaats in de richting van het grotere dorp. Op de Ring is een woning gesloopt om 't Slop goed te ontsluiten, tot dan moesten de paardewagens er door een steeg". De uitbreiding langs 't Slop sluit aan op de woningen die daar rond 1800 al zijn gebouwd (en waarvan enkele nog steeds zijn bewoond). Autobezit nekt middenstand Oud-Sabbinge is tot ver na de Tweede Wereldoorlog zelfvoorzienend met een eigen smid, wagenmaker, een aantal bakkers, slagers, een kapper, visboer, een klompenmaker, kruideniers en een warenhuis. De opkomst van het autobezit maakt hier ook in Oud-Sabbinge een eind aan: de middenstand bezwijkt. Het dorp loopt leeg en bijna een kwart van de huizen is in de jaren zeventig vakantiewoning. De gemeente ontmoedigt dit recreatieve gebruik met succes en geleidelijk werd Oud-Sabbinge weer een levendige woonkern. Weliswaar zonder voorzieningen (in 1973 sluit ook de openbare lagere school) maar ironisch genoeg is het ontbreken daarvan verantwoordelijk voor de beschemde status die Oud-Sabbinge nu heeft: de geprefabriceerde nieuwbouwwijken schragen elders het draagvlak voor onderwijs en zorg. Oud-Sabbinge bouwde nimmer een monotone nieuwbouwwijk en is daardoor een van de meest authentieke gehuchten in Zeeland. En de boer? Die zwoegt voort. Nog steeds.

WZE

Is een waterschap sexy? Best wel: een powerpoint met een toelichting op de werkzaamheden van de waterschappen Zeeuwse Eilanden en Zeeuws Vlaanderen. Met dank aan het wwaterschap Friesland

Duizend jaar geleden drijft overbevolking in Vlaanderen een boer naar het noorden. Een visser vertelt hem over een hoog schorrengebied tussen Noord- en Zuid-Beveland. Op die schorren gaat de Vlaming schapen houden, hij bouwt een afdakje en kruipt tegen de beesten aan als het koud is. Later komen vrouw en kinderen over en huist het schaapsherdersgezin in een woonstal. "De eerste Sabbingers waren dus Belgen", constateert Ad Beenhakker opgewekt. De import leeft van vis, lamsbout, schelpdieren, vogeleieren en zeekraal en handelt in wol en huiden. Als we met Ad Beenhakker door de polders rijden vertelt de Middelburger anekdote na historisch feit. Beenhakker onderzoekt de geschiedenis van het Zeeuwse landschap en reist daarvoor alle eilanden af. Bij voorkeur per fiets. Hij leest veel, bezoekt congressen en geeft voordrachten. Zijn overgrootouders woonden in Wolphaartsdijk. Hij kent de omgeving goed. Bij een boerderij in de Heerenpolder: "Daar woonde mijn oom". Een oude kreekrug De eerste bebouwing ontstaat op een oude kreekrug, legt Ad Beenhakker uit als we vanaf de Kalversdijk naar polder en dorp kijken. Die kreek is dichtgeslibt met zand. Omdat het land er omheen inklinkt steekt de kreekrug boven het landschap uit. Net voldoende om bij niet al te extreme waterstanden de voeten droog te houden. De kreekrug is nog terug te vinden in de Oud-Sabbingepolder: de Oudelandseweg en de Ring. Aan de Oudelandseweg is te zien dat de huizen aan de noordzijde op het hoogste deel van de kreekrug zijn gebouwd: deze woningen liggen een halve meter hoger dan de weg. Omstreeks het jaar 1000 ontstaat Sabbinge. Een verzameling boerderijen en woningen, kriskras door elkaar op de hoogste punten van de kreekrug. Nog maar kort oud Over de herkomst van het voorvoegsel bestaat minder onduidelijkheid dan over de naam. Sabbinge werd pas oud na de inpoldering van de Nieuw-Sabbingepolder in 1692. Voor de naam bestaan drie verklaringen. De eerste gaat uit van vroegere heersers. Daar zou een Saxbald bijgezeten kunnen hebben. Sabbe is een afkorting van die naam. Het achtervoegsel 'inge' betekent in dit geval 'behorend tot'. De Sabbingers behoren dan tot de stam van Saxbald. De tweede verklaring start bij de vroegere geografische structuur van het eiland Wolphaartsdijk. Een 'sabb' is een klein bootje. Een 'inge' is een kreek. In Sabbinge kon je met de boot naar de overkant van de kreek. De derde verklaring wijst ook in de richting van een waterloop (in drassig land). 'Sabbe' zou dan zijn afgeleid van het bijvoeglijk naamwoord 'sabbig' (= sappig, soppig, drassig). Sabbingers noemen hun woonplaats 't Ouweland, omdat de Oud-Sabbingepolder 1000 jaar achtereen bewoond is geweest. 'Het dorp' ligt een kilometer naar het oosten: Wolphaartsdijk. Tot ver in de vorige eeuw heet Oud-Sabbinge ook het Klompendorp, een verwijzing naar de relatieve armoede op 't Ouweland.

Als gevolg van extreem hoge waterstanden, veroorzaakt door een stormdepressie die 23 uur lang met orkaankracht uit het noordwesten joeg, zijn in Zuid-Holland en vooral in Zeeland op meer dan 400 plaatsen de dijken doorgebroken. Dit gebeurde in de nacht van 31 januari op 1 februari 1953, nu 55 jaar geleden. Zeer uitgebreide stukken land kwamen hierdoor onder water te staan met een groot verlies aan mensenlevens. In totaal zijn 1835 mensen door de overstromingen omgekomen. De zwaarst getroffen gemeenten waren Oude Tonge (Overflakkee) met ruim 300 doden, Nieuwerkerk (Schouwen) met 270 doden en Stavenisse (Tholen) met 160 doden. Er waren bijna 110.000 mensen van de overstroomde eilanden geëvacueerd.